KRITIKA LITERARIOA
Ni irakurri dudan liburua Ipuin Lizunak izan da, idatzita Aitor Aranarengatik. Aitor Arana Luzuriaga Legazpin, Gipuzkoan jaio zen 1963ko Abenduaren 21ean, euskal idazle emankorra eta hizkuntzalaria da. Aitor Aranak lau urtez (1983 - 1987) euskara-irakaslea izana Legazpiko AEKn eta Udal Euskaltegian. Sei urtez Legazpiko HOTS kultur aldizkariko lankide eta zenbait urtez arduraduna. XUT literatur aldizkariko lankide eta arduraduna. Itzultzailea euskaraz, gaztelaniaz eta esperantoz. Lan asko egin ditu, baina narrazioen artean berrienak Ezohiko ipuinak eta Lehenbiziko ipuinak 2005. urtean eginak, nobelen artean berriena Aita-semeak 2005. urtean ere, saiakeren artean bi egin ditu BBK-Euskaltzaindia literatura sarien historia (1958-2003) eta Etruskoak. Ziurtasunaren eta zalantzaren artean biak 2004.urtean, haur eta gazte literaturaren artean berriena Irunberriko sorginak liburua da 2003. urtean eginak, antzerkien artean bi egin ditu azken gurasoak eta lagun mina, biak 2003. urtean eginak eta hizkuntzalaritzen artean bi egin ditu Zaraitzuko hiztegia 2001. urtean eta Zaraitzuera. Irakurgaiak 2004. urtean.
1963.urtean espezifikoki sei gertaera interesgarri, bederatzi jaio interesgarri, sei heriotz interesgarri eta premio nobelak gertatu ziren: Martxoaren 21ean, San Frantzisko badiako Alcatrazeko kartzela betiko itxi zuten. Ekainaren 16an, Valentina Tereshkova kosmonauta sobietarra historian espazioratu den lehen emakumezkoa bihurtu zen Kazakhstanen dagoen Baikonurgo kosmodromotik orbitaratu zutenean. Ekainaren 21ean, Giovanni Battista Montini, Milango artzapezpikua, Eliza Katolikoko Aita Santu aukeratu zuten. Paulo VI.a izena hartu zuen. Irailaren 16an, Malaya, Singapur, Ipar Borneo (oraingo Sabah) eta Sarawak batu egin ziren Malaysia eratzeko. Azaroaren 22an, Dallasen (AEB), John F. Kennedy presidentea hil zuten (j.1917) eta Abenduaren 12an, Keniak independentzia lortu zuen Erresuma Batutik.
Bederatzi jaio interesgarriak hauek izan dira: Otsailaren 3an, Jose Biriukov, Errusia- Espainiarra den Saskibaloiko jokalaria. Otsailaren 11, Jose Maria Bakero, futbolari eta entrenatzaile goizuetarra. Otsailaren 17an, Michael Jordan, NBAko saskibaloi jokalari mitikoa. Martxoaren 3an, Martin Fiz, atleta gazteiztarra. Martxoaren 27an, Quentin Tarantino, AEBetako aktore eta zuzendaria. Apirilaren 23an, Fermin Muguruza, abeslari Irundarra. Ekainaren 6an, Jon Arretxe, idazle basauriarra. Urriaren 11an, Jordi Villacampa, saskibaloi jokalari kataluniarra eta Abenduaren 12an, Luis Berrizbeitia, idazle abadiñoarra.
Sei heriotz interesgarriak hauek dira: Abuztuaren 27an, Sebero Altube, idazle arrasatearra. Urriaren 11an, Edith Piaf, abeslari frantziarra. Azaroaren 19an, Katalina Eleizegi, idazle donostiarra. Azaroaren 22an, Aldous Huxley, idazle ingelesa eta John Fitzgerald Kennedy, AEBetako presidentea eta Abenduaren 24an, Mariano Arrate, futbolari donostiarra.
Nobel saridunak hauek izan dira: Eugene Paul Wigner, Maria Goeppert-Mayer, J. Hans eta D. Jensen (Fisikan). Karl Ziegler eta Giulio Natta (Kimikan), Giorgos Seferis (Literaturan), Sir John Carew Eccles, Alan Lloyd Hodgkin, Andrew Fielding Huxley (Medikuntzan) eta Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordea, Gurutze Gorriaren elkarteen liga (Bakean).
SASIAN
Istorio honen laburpena 1640. urtean hasten da Euskal Herriko herri txiki-txiki batean, eliza eta sakabanatutako hogei bat baserri sortzen zituen herri batean, hain zuzen ere. Jendearen bizimodua lasaia eta baketsua zen, baina aldi berean aspergarri zen ere. Udazkenean eta neguetan, hain goiz iluntzen duelako, sutondoa da biltokirik hoberena. Biltokian zegoen Maritxuk, Maritxu etxeko seme-alaben artean zaharrena zen 17 urterekin eta bere sei neba-ahizpatxoak zeuden sutondoan bere amonarekin, Maritxuk buruari zebilen bueltaka, zerbait gertatu zitzaiolako, elizan zegoela, jenderen artean txikitako Bartolo eta bere lagunak zeuden. Eta Bartolo hemezortzi urteko mutikoak, eta Maritxu ezkutuka hilerritik atera ziren. Kanpoan zegoen horma batean, Maritxu Bartolori sekulako errieta bota ari zionean, bukatu gabe musu bat eman zion eta berarekin txorta nahi zuela egin esan zion. Maritxuk zaplazteko handi bat eman eta Bartolori zirikatzen hasi zitzaion eta berotasunarekin utzi zion gorputzean. Biharamunean Maritxuk pegarra zeraman bitartean Bartolo korrika zebilen bere atzetik eta txorta nahi zuela egin esan zion, Maritxuk une horretan ezin zen agoantatzen, eta pegarra utz egin zuen eta sasi batzuen atzean txortan egiten hasi zen. Bukatzen ari zirenean Maritxuren aitak barrabiletik estu-estu hartu zuen eta galdera batzuk ulertu arte ez zion bakean utzi.
EGUNGO FRANKESTEIN
Pertsonai honek Zientzialari Elkarteko kidea da eta umetik bere ametsa izan da bizitza sortzeko ahalmena zuela eta zoratuta gelditzen da, hain zoratuta Zientzialari Elkartetik bota ziotela gorpuak baimenik gabe erabiltzeagatik, Frankenstein antzeko bat egin nahi zuelako. Egun batean, Frankensteina egin nahi zuen, laborategira joan zen eta dena prestatuta utzi zuen labanak, elektroxokak egiteko makina eta garun bat, garun hori Zientzialari Elkarteko giltzak zituen eta Elkartera joan eta garun bat lapurtu zuen. Gauez, autoa hartu zuen eta inoiz egon ez den taberna batera joan zen. Hor bere biktima aurkitu zuen, bere biktima hogeita hamabost urteko gizon zabal eta garaia zen, indartsua, ile beltz ugari, luze samarra eta bizarra gaizki moztua zuen. Konfiantza lortu zuen eta hil zuen. 12 ordu pasatu ziren bukatu zuenean. Bukatu zuenean, Frankensteinek Iñaki izenekoa zuela, eta ipurditik eman zion odola isuri arte.
HERIOTZAKO ORDUAN
Josu hilerriko aldapa igotzen ari da bere emazteari Josune aurreko egunean zer pasatu zitzaion oroituz, Josune etxera joan zen eta Josu esan zion txorta egin nahi zuela eta Josunek esaten dio bihar egingo dutela, autoa hartu eta etxetik joan zen eta ibilbidean kamioi batekin kolpea hartu eta momentuan hiltzen da. Josu azkenean, hilerra iristen da hilkutxa atera, arropa kendu zuen eta zor zion txorta egiten du.
Lehen amaiera: txorta egin ondoren, Josuk konturatzen da Josunek ez dagoela hilda eta etxera eramaten du.
Bigarren amaiera: txortan ari den bitartean, norbait hilkutxan sartzen du eta ixten du, Josuk hiltzen den arte.
Gaia: Lizunkeria sartzea istorio guztietan.
Pertsonaiak: lehenengo eta hirugarren istorioan errealak eta bigarren istorioan irrealak.
Irakurketa: lineala
Hiztegia: ez da oso zaila eta erabiltzen dudan hitzik badaude.
Iritzi Pertsonala: Ez dut gustukoa izan ez natorrelako idazlearekin eta oso istorio aspertua izan delako.